Timor-Leste no Portugal Diskute Prioridade no Oportunidade ba Hametin Kooperasaun Bilateral iha Área Defeza
DÍLI, 4
Novembru 2026 – Ministériu da Defesa Timor-Leste no parte portuguesa halo
enkontru koordenasaun hodi diskute prioridade no oportunidade ba hametin
kooperasaun bilaterál iha área Defesa ba períodu 2027–2030.Enkontru ne'e
realiza iha 27 Outubru 2026, iha sala reuniaun, Ministériu da Defesa Fatuhada,
Díli.
Enkontru
ne'e foka liu-liu ba aprezentasaun prioridade institusionál, nesesidade ba
kapasitasaun téknika no oportunidade kooperasaun iha área Autoridade Marítima
Nasionál (AMN), Institutu Defeza Nasionál (IDN), Akadémia Militár Konjunta
(AMC), Saúde Militár no Hospital Militár.
Iha
enkontru ne'e, parte Timor-Leste aprezenta nesesidade atu hametin kapasidade
rekursu umanu, liu husi programa formasaun espesializada, kapasitasaun pesoál,
interkámbiu akadémiku, asisténsia téknika no dezenvolvimentu institusionál.
Iha área
Autoridade Marítima Nasionál, prioridade sira inklui formasaun no
aperfeisoamentu rekursu umanu, hametin kapasidade seguransa no fiskalizasaun
marítima, hadi'a prosedimentu administrasaun marítima, no dezenvolve kapasidade
Sentru Formasaun Téknika Autoridade Marítima.
Enkuantu
Institutu Defeza Nasionál (IDN), kooperasaun sei orienta ba dezenvolvimentu
institusionál, ensinu superiór militár, formasaun formadór, peskiza estratéjika
no kooperasaun akadémika, inklui prosesu transformasaun IDN ba Institutu
Universitáriu Defeza Nasionál (IUDN).
Iha parte
Akadémia Militár Konjunta (AMC), prioridade mak hametin kuríkulu formasaun,
dezenvolve kapasidade instrutór sira, hadi'a métodu ensinu no mekanizmu
avaliasaun, no hametin kooperasaun tékniku-pedagójika ho Portugal.
Enkontru
ne'e mós fó atensaun ba área Saúde Militár, liuliu implementasaun Programa
Formasaun Saúde Militár 2026, ne'ebé planeia hala'o husi 16 Novembru to'o 4
Dezembru 2026, iha Díli no Metinaro, ho apoiu ekipa Portugal nian. Programa
ne'e inklui formasaun kona-ba Suporte Báziku ba Vida, Socorrismo Avansadu no
Cuidados Tátikus iha Kombate (TCCC), inklui ezersísiu prátiku simulasaun.
Relasiona
ho dezenvolvimentu Hospital Militár F-FDTL, parte Timor-Leste propoin atu buka
hospital parseiru iha Portugal, organiza estájiu no formasaun espesializada ba
profisionál timoroan sira, no hetan asisténsia téknika atu apoia preparasaun no
operasionalizasaun hospital nian. Kooperasaun ne'e mós sei buka asegura
komplementaridade ho projetu konstrusaun Hospital Militár ne'ebé hetan apoiu
husi Repúblika Populár Xina.
Husi sorin
seluk, Diretór dos Serviços de Cooperação no Domínio da Defesa, Coronel
Henrique José Cabrita Gonçalves Mateus husi parte Portugal nian subliña katak,
prioridade kooperasaun tenke bazeia ba nesesidade no prioridade ne'ebé
Timor-Leste rasik identifika. Portugal sei buka fó apoiu tuir kapasidade no
posibilidade ne'ebé iha.
Nia mós
enfatiza importánsia atu kada instituisaun prepara proposta projetu ne'ebé
klaru, inklui objetivu espesífiku, atividade sira, nesesidade apoiu,
responsabilidade no pontu fokál, atu fasilita prosesu koordenasaun no
implementasaun programa kooperasaun bilaterál.
Nu'udar
asaun tuirmai, parte sira sei identifika nesesidade atu nomeia pontu fokál husi
nasaun rua, atualiza lista atividade ne'ebé hala'o hela no pendente, konsolida
nesesidade iha área Saúde Militár, no prepara kalendáriu indikativu ba períodu
2027–2030, ho responsabilidade, prazu no rekursu ne'ebé presiza.
Enkontru
ne'e sai nu'udar oportunidade importante atu hametin diálogu no kooperasaun
entre Timor-Leste no Portugal, ho objetivu atu dezenvolve kapasidade
institusionál, rekursu umanu no prontidaun operasionál iha setór Defeza, tuir
prioridade nasionál Timor-Leste nian.
Husi parte
Timor-Leste ne’ebé partisipa iha enkontru ne’e mak Partisipa iha enkontru ne’e
mak Xefe Gabinete Interina do Ministro da Defesa, Sra. Suzi Paul Lobato,
Diretór Nasional Saúde Militár no Asuntu Sosial Ministériu Defeza, Coronel
Guido Oliveira, Xefe Gabinete AMN, Capitão-Mar e Guerra Adão Brito, Diretór
Interino IDN, Dr. Nuno Corvelho Sarmento; Segundu Comandante Akademia Militár
Konjunta, Major Xisto da Cruz; Assessora jurídika, Maria Beatriz Nogueira;
Reprezentante husi Gabinete de Coordenação da Política Internacional de
Cooperação, Sra. Luzia Soares no reprezentrante DGPDN, Sra. Martinha Araújo.
Enkuantu husi parte Portugal mak Diretor dos Serviços de Cooperação no Domínio
da Defesa, Coronel Henrique José Cabrita Gonçalves; Gestor do Programa-Quadro
de Timor-Leste, Coronel Gois Pires; Gabinete do Adido de Defesa, Coronel Manuel
Costa e Sargento-Chefe José Silva; Projeto 1, Coronel Carlos Marques e
Capitão-Mar-Guerra Santos Pereira.
Média MD



