info@defesa.gov.tl 78326687/77783489

Timor-Leste no Portugal Diskute Prioridade no Oportunidade ba Hametin Kooperasaun Bilateral iha Área Defeza

DÍLI, 4 Novembru 2026 – Ministériu da Defesa Timor-Leste no parte portuguesa halo enkontru koordenasaun hodi diskute prioridade no oportunidade ba hametin kooperasaun bilaterál iha área Defesa ba períodu 2027–2030.Enkontru ne'e realiza iha 27 Outubru 2026, iha sala reuniaun, Ministériu da Defesa Fatuhada, Díli.

Enkontru ne'e foka liu-liu ba aprezentasaun prioridade institusionál, nesesidade ba kapasitasaun téknika no oportunidade kooperasaun iha área Autoridade Marítima Nasionál (AMN), Institutu Defeza Nasionál (IDN), Akadémia Militár Konjunta (AMC), Saúde Militár no Hospital Militár.

Iha enkontru ne'e, parte Timor-Leste aprezenta nesesidade atu hametin kapasidade rekursu umanu, liu husi programa formasaun espesializada, kapasitasaun pesoál, interkámbiu akadémiku, asisténsia téknika no dezenvolvimentu institusionál.

Iha área Autoridade Marítima Nasionál, prioridade sira inklui formasaun no aperfeisoamentu rekursu umanu, hametin kapasidade seguransa no fiskalizasaun marítima, hadi'a prosedimentu administrasaun marítima, no dezenvolve kapasidade Sentru Formasaun Téknika Autoridade Marítima.

Enkuantu Institutu Defeza Nasionál (IDN), kooperasaun sei orienta ba dezenvolvimentu institusionál, ensinu superiór militár, formasaun formadór, peskiza estratéjika no kooperasaun akadémika, inklui prosesu transformasaun IDN ba Institutu Universitáriu Defeza Nasionál (IUDN).

Iha parte Akadémia Militár Konjunta (AMC), prioridade mak hametin kuríkulu formasaun, dezenvolve kapasidade instrutór sira, hadi'a métodu ensinu no mekanizmu avaliasaun, no hametin kooperasaun tékniku-pedagójika ho Portugal.

Enkontru ne'e mós fó atensaun ba área Saúde Militár, liuliu implementasaun Programa Formasaun Saúde Militár 2026, ne'ebé planeia hala'o husi 16 Novembru to'o 4 Dezembru 2026, iha Díli no Metinaro, ho apoiu ekipa Portugal nian. Programa ne'e inklui formasaun kona-ba Suporte Báziku ba Vida, Socorrismo Avansadu no Cuidados Tátikus iha Kombate (TCCC), inklui ezersísiu prátiku simulasaun.

Relasiona ho dezenvolvimentu Hospital Militár F-FDTL, parte Timor-Leste propoin atu buka hospital parseiru iha Portugal, organiza estájiu no formasaun espesializada ba profisionál timoroan sira, no hetan asisténsia téknika atu apoia preparasaun no operasionalizasaun hospital nian. Kooperasaun ne'e mós sei buka asegura komplementaridade ho projetu konstrusaun Hospital Militár ne'ebé hetan apoiu husi Repúblika Populár Xina.

Husi sorin seluk, Diretór dos Serviços de Cooperação no Domínio da Defesa, Coronel Henrique José Cabrita Gonçalves Mateus husi parte Portugal nian subliña katak, prioridade kooperasaun tenke bazeia ba nesesidade no prioridade ne'ebé Timor-Leste rasik identifika. Portugal sei buka fó apoiu tuir kapasidade no posibilidade ne'ebé iha.

Nia mós enfatiza importánsia atu kada instituisaun prepara proposta projetu ne'ebé klaru, inklui objetivu espesífiku, atividade sira, nesesidade apoiu, responsabilidade no pontu fokál, atu fasilita prosesu koordenasaun no implementasaun programa kooperasaun bilaterál.

Nu'udar asaun tuirmai, parte sira sei identifika nesesidade atu nomeia pontu fokál husi nasaun rua, atualiza lista atividade ne'ebé hala'o hela no pendente, konsolida nesesidade iha área Saúde Militár, no prepara kalendáriu indikativu ba períodu 2027–2030, ho responsabilidade, prazu no rekursu ne'ebé presiza.

Enkontru ne'e sai nu'udar oportunidade importante atu hametin diálogu no kooperasaun entre Timor-Leste no Portugal, ho objetivu atu dezenvolve kapasidade institusionál, rekursu umanu no prontidaun operasionál iha setór Defeza, tuir prioridade nasionál Timor-Leste nian.

Husi parte Timor-Leste ne’ebé partisipa iha enkontru ne’e mak Partisipa iha enkontru ne’e mak Xefe Gabinete Interina do Ministro da Defesa, Sra. Suzi Paul Lobato, Diretór Nasional Saúde Militár no Asuntu Sosial Ministériu Defeza, Coronel Guido Oliveira, Xefe Gabinete AMN, Capitão-Mar e Guerra Adão Brito, Diretór Interino IDN, Dr. Nuno Corvelho Sarmento; Segundu Comandante Akademia Militár Konjunta, Major Xisto da Cruz; Assessora jurídika, Maria Beatriz Nogueira; Reprezentante husi Gabinete de Coordenação da Política Internacional de Cooperação, Sra. Luzia Soares no reprezentrante DGPDN, Sra. Martinha Araújo. Enkuantu husi parte Portugal mak Diretor dos Serviços de Cooperação no Domínio da Defesa, Coronel Henrique José Cabrita Gonçalves; Gestor do Programa-Quadro de Timor-Leste, Coronel Gois Pires; Gabinete do Adido de Defesa, Coronel Manuel Costa e Sargento-Chefe José Silva; Projeto 1, Coronel Carlos Marques e Capitão-Mar-Guerra Santos Pereira.

Média MD